نام‌های دیگر:
زاج سبز، فروس سولفات، ويترول سبز، روتو سولفات آهن، آیرون سولفات.
فرمول شیمیایی:
FeSO4. 7H2O
سولفات آهن چیست؟
در دوران باستان، به سولفات آهن، زاج سبز یا copperas گفته می‌شد. این ماده در گذشته، در صنعت نساجی، برای سیاه کردن چرم و تثبیت رنگ آن، مورد استفاده قرار می‌گیرفت. با تولید سولفات روی آشنا شوید.
در حال حاضر، زاج سبز را نوعی ماده شیمیایی می‌دانند که در انواع آبپوش مانند فروس سولفات یک آبه، هفت آبه کریستاله و پودری خشک تولید و عرضه می‌شود و در صنعت، کشاورزی و موارد درمانی، کاربرد دارد.
زاج سبز، در آب انحلال‌پذیری بالایی دارد و در حالت عادی، ۷ مولکول آب در ترکیبش موجود است. زمانی که زاج سبز در معرض خشک شدن قرار بگیرد، ۶ مولکول آب خود را از دست می‌دهد و به شکل پودر سفید رنگی در می‌آید. از کاربرد سولفات مس چه میدانید؟
این ماده، به صورت فروس سولفات 2 ظرفیتی و فروس سولفات 3 ظرفیتی تولید می‌شود. فروس سولفات 2 ظرفیتی در PHهای مختلف و به شکل کریستال‌های سبز یا آبی ساخته می‌شود و با نام زاج سبز یا ویترول سبز، در بین صنعتگران شناخته شده است. فروس سولفات 3 ظرفیتی که با نام فریک سولفات، زاج شتر دندانی یا زاج زرد نیز شناخته می‌شود، دارای فرمول Fe2(SO4)3 است و در رنگ‌های زرد یا قهوه‌ای موجود است.
از آنجایی که رطوبت فروس سولفات ۳ ظرفیتی بیشتر از فروس سولفات ۲ ظرفیتی است، کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد و و معمولا در مواردی مانند تصفیه آب و فاضلاب یا به عنوان رنگدانه، به کار می‌رود.
روش تولید سولفات آهن
سولفات آهن ۲ ظرفیتی، با استفاده از روش حل کردن براده‌های آهن در اسید سولفوریک رقیق شده و یا با اکسید کردن سولفید آهن تولید می‌شود. همچنین، یکی از محصولات جانبیای که در فرآیند اسید شویی فولاد یا تولید اکسید تیتانیوم بدست می‌آید، فروس سولفات است.مشابه استات پتاسیم
خلوص ماده‌ای که در فرآیند اسید شویی فولاد بدست می‌آید، بسیار بالاست، اما خلوص ماده‌ای که در کنار فرآیند تولید اکسید تیتانیوم بدست می‌آید، به نوع سنگ معدن به کار رفته، بستگی دارد.
فروس سولفات ۳ ظرفیتی، از طریق تصفیه فروس سولفات ۲ ظرفیتی که در مجاورت اسید سولفوریک بوده، و یا از طریق تبخیر شدن ترکیب اکسید آهن ۳ و اسید سولفوریک، بدست می‌آید. در روش اول، فروس سولفات ۲ ظرفیتی و اسید سولفوریک، به داخل راکتور ریخته می‌شوند. برای افزایش دمای راکتور، توسط یک بویلر، بخار تولید می‌شود. سپس، باقی مانده مواد، به مخزن تهنشین منتقل می‌شوند تا ناخالصی‌ها تهنشین شوند و محلول بالای آن، از طریق پمپ، برای تصفیه شدن، از یک فیلتر پرس چوبی رد شود.
محلول فروس سولفات ۳ ظرفیتی تصفیه شده، برای خشک و کریستالیزه شدن، وارد تبخیر‌کننده می‌شود. پس از پایان مرحله خشک شدن، محصول نهایی، بسته‌بندی شده و به انبار منتقل می‌شود.مانند کاربرد سولفات پتاسیم
کاربرد سولفات آهن
فروس سولفات در صنایع زیادی مانند دی آمونیوم فسفات مورد استفاده قرار می‌گیرد. برخی از مهم‌ترین کاربردهای این ماده عبارتند از:
- در صنعت کشاورزی برای تامین آهن مورد نیاز خاک برای خاکی که دچار فقر آهن شده، از کود فروس سولفات استفاده می‌شود.
- به عنوان ماده اولیه در ساخت کودهای کشاورزی، کود کامل، کود ماکرو و کود میکرو، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
- در صنعت استخراج روی، با هالوژن‌هایی نظیر کلر و فلوئور، برای رسوب دهی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
- در صنعت تولید رنگ به عنوان رنگدانه آهن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
- در تولید پیگمنت اکسید آهن به کار می‌رود.
- به عنوان کاتالیزور در ساخت برخی مواد به کار می‌رود.
- به عنوان ماده‌ای برای فیکساتور رنگ، در صنعت نساجی و دباغی به کار می‌رود.
- به عنوان تثبیت‌کننده در فرآیند رنگرزی پشم به کار می‌رود.
- در آب و فاضلاب برای تصفیه آب به کار می‌رود.
- از آن به عنوان ماده افزودنی برای جبران فقر آهن، در صنایع غذایی و ساخت مکمل‌های خوراکی، استفاده می‌شود.
- در چاپ عکس مورد استفاده قرار می‌گیرد.
نکات ایمنی
ویژگی‌ها و فرمول شیمیایی فروس سولفات به گونه‌ای است که در برخی از موارد، در زمان کار با این ماده، می‌بایست ملزومات ایمنی را رعایت کرد. نکات ایمنی مربوط به سولفات آهن عبارتند از
اشتعال
- در زمان آتش گرفتن، از این ماده، گاز سمی متصاعد می‌شود و استشمام آن خطرناک است.
- برای خاموش کردن این ماده، باید از پودر شیمیایی خشک یا فوم مناسب استفاده نمود.
تماس با چشم
- تماس این ماده با چشم، باعث سوزش چشم‌ها می‌شود.
- در زمان کار با آن، باید از عینک مخصوص ایمنی استفاده نمود و در صورت تماس مستقیم با چشم، چشم‌ها را حداقل برای مدت زمان ۱۵ دقیقه، با آب فراوان شستشو داد.
بلعیدن و گوارش
- بلعیدن این ماده، بسته به غلظت آن، می‌تواند باعث تحریک دستگاه گوارش و حتی خوردگی آن شود.
- پس از بلعیدن فروس سولفات، بهتر است دهان را با آب فراوان شسته و مایعات زیاد مصرف کنید و در صورت نیاز، جهت دریافت خدمات پزشکی، به اورژانس مراجعه نمایید.
تماس با پوست
- تماس پوستی این ماده با پوست خطرناک است و می‌تواند منجر به واکنش‌های پوستی خفیف تا شدید شود.
- بهتر است در زمان کار کردن با فروس سولفات، از دستگاه‌های مخصوص استفاده نمود.
- در صورت تماس پوستی، پوست خود را با آب و صابون شستشو دهید و لباس‌های آلوده را نیز به خوبی بشویید.
تنفس
- استنشاق فروس سولفات خطرناک است.
- در زمان کار با این ماده، حتما از ماسک‌های مخصوص استفاده نمایید.
- در صورت تنفس، به سرعت به هوای آزاد بروید و نفس‌های عمیق بکشید. در صورت بروز مشکلات شدید، استفاده از اکسیژن و مراجعه به اورژانس بیمارستان، امری ضروری است.
بسته‌بندی و نگهداری سولفات آهن
از آنجایی که فروس سولفات، جذب رطوبت بالایی دارد، برای بسته‌بندی آن، باید از ظروف کاملا دربسته و خشک استفاده شود. همچنین، در زمان انبارداری یا انتقال نیز، تمام تمهیدات لازم برای امنیت محصول و جلوگیری از نفوذ آب و رطوبت هوا، رعایت شود.